Het Zweedse zonnestelsel: een roadtrip van 950 kilometer

Stel je voor: je rijdt ergens in Zweden over de snelweg en beseft plotseling dat je net Saturnus bent gepasseerd. Tot Neptunus is het nog ongeveer 160 kilometer naar het noorden. Dit is geen sciencefiction — dit is het Sweden Solar System, het grootste schaalmodel van het zonnestelsel ter wereld.

Hoe het werkt

Eind jaren negentig bedachten twee Zweedse wetenschappers — professor Nils Brenning van het Koninklijk Instituut voor Technologie (KTH) en professor Gösta Gahm van de Universiteit van Stockholm — iets grootsts. Ze besloten een schaalmodel van het zonnestelsel rechtstreeks op de kaart van Zweden te plaatsen, op een schaal van 1:20.000.000.

Vanaf daar gaat de reis verder naar het noorden. Dit is elk object in het model: de stad waarin het staat, de exacte structuur, en hoe je er komt.

☀ De zon — Avicii Arena, Stockholm

De zon is de Avicii Arena in Stockholm (voorheen Globen), een enorme witte bol met een diameter van 110 meter — in het echt een van de grootste bolvormige gebouwen ter wereld. In het model is het onze ster, het punt van waaruit alle andere afstanden op deze pagina worden gemeten. Hoe je er komt: neem de metro naar station Globen, vlak naast de arena.

☿ Mercurius — Stockholm

2,99 km van de zon. Een metalen bol van 25 cm bij het Stadsmuseum van Stockholm (Stockholms stadsmuseum) op Slussen, in het hart van de stad. Hoe je er komt: neem de metro (T-bana) naar station Slussen — twee minuten lopen vanaf de uitgang.

♀ Venus — Stockholm

6,76 km van de zon. Een bol van 62 cm bij Vetenskapens hus (het Huis van de Wetenschap), op de campus van het Koninklijk Instituut voor Technologie (KTH). De originele bol, geïnstalleerd in 2004, werd in 2011 bij een ongeluk vernield en later vervangen. Hoe je er komt: metro of bus naar station Tekniska högskolan, op de KTH-campus ten noordoosten van het centrum van Stockholm.

🌍 Aarde & Maan — Stockholm

8,58 km van de zon. Een Aarde van 65 cm en een Maan van 18 cm bij het Zweeds Natuurhistorisch Museum (Naturhistoriska riksmuseet) in de wijk Frescati. Hoe je er komt: metro naar station Universitetet, direct naast het museum.

♂ Mars — Danderyd

11,93 km van de zon. Een koperen model van 35 cm bij winkelcentrum Mörby Centrum in Danderyd, net ten noorden van Stockholm. Hoe je er komt: zowel de Roslagsbanan-pendeltrein als de rode metrolijn stoppen bij Mörby Centrum.

♃ Jupiter — Gemeente Sigtuna

40,6 km van de zon. Een lichtgevende ring met een diameter van 7,3 m boven de lobby van het Clarion Hotel op luchthaven Stockholm Arlanda. Hoe je er komt: de Arlanda Express-trein vanaf Stockholm Centraal, of met de auto via de E4.

♄ Saturnus — Uppsala

67,9 km van de zon. Een 6,1 m hoge pergola-achtige structuur met ringen van 13 m bij Polacksbacken, een universiteitsgebied in Uppsala. Hoe je er komt: directe treinen rijden van Stockholm Centraal naar Uppsala in minder dan een uur; Polacksbacken is een korte bus- of wandelafstand van station Uppsala.

⛢ Uranus — Lövstabruk

124,8 km van de zon. Een 2,6 m hoge structuur van blauwe stalen staven achter Stora magasinet, in het historische ijzerfabrieksdorp Lövstabruk. Hoe je er komt: dit is landelijk gebied — een auto is de praktische keuze, ongeveer 1,5 uur ten noorden van Stockholm.

♆ Neptunus — Söderhamn

230,9 km van de zon. Een 2,5 m acrylsculptuur die 's nachts blauw oplicht, bij de rivier Söderhamnsån in Söderhamn, aan de kust van Norrland. Hoe je er komt: met de auto via de E4, of met de trein naar station Söderhamn.

♇ Pluto & Charon — Delsbo

Ongeveer 300 km van de zon. Als dwergplaneet voorbij Neptunus in het model staan Pluto en zijn maan Charon bij het zuidelijke Dellenmeer in Delsbo — een korte omweg van de directe route Stockholm–Kiruna. Hoe je er komt: dit is landelijk gebied — de auto is de praktische optie.

De roadtrip: Stockholm naar Kiruna

Het volledige model strekt zich uit over ongeveer 950 km, van de zon in Stockholm tot de Termination Shock — de grens van de heliosfeer — gemarkeerd bij het Instituut voor Ruimtefysica in Kiruna, boven de Polaire Cirkel. Rijdend naar het noorden, grotendeels langs de E4, doorkruis je de binnenplaneten al binnen de eerste 40 km in Stockholm zelf, bereik je Saturnus bij Uppsala binnen het uur, en daarna worden de afstanden groter: Uranus bij Lövstabruk, Neptunus aan de kust bij Söderhamn, en uiteindelijk het lange laatste traject door Norrland naar Kiruna. Pluto en Charon liggen op een korte omweg bij Delsbo, en uiteindelijk het lange laatste traject door Norrland naar Kiruna.

Waarom dit geweldig is voor een roadtrip

Als je vanuit Stockholm naar het noorden rijdt over de E4, doorkruis je letterlijk het zonnestelsel. De afstanden tussen de planeten zijn geen decor, maar een echte schaal. Tussen Aarde en Mars zit maar een paar minuten rijden. Tot Jupiter is het al een half uur. Pas dan begin je de leegte van de ruimte echt te voelen.

De meeste objecten zijn gratis toegankelijk. Ze staan langs wegen, in parken, bij de luchthaven, op stadspleinen. Geen tickets, geen gidsen.

Weetjes

• Het model omvat meer dan 60 objecten op 26 locaties — planeten, manen, asteroïden, kometen en dwergplaneten
• De originele Venusbol, in 2004 geïnstalleerd op de KTH-campus, werd in 2011 vernield toen hij viel; een vervanger staat nu bij Vetenskapens hus
• De pergolastructuur en ringen van Saturnus bij Polacksbacken in Uppsala werden in oktober 2026 ingehuldigd — een van de nieuwste toevoegingen aan het model
• Jupiter bij luchthaven Arlanda is een lichtgevende ring boven een hotellobby in plaats van een vaste bol, vanwege hoe klein de schaal zon-Jupiter hem maakt
• Het hele systeem is gemaakt door professor Nils Brenning (KTH) en professor Gösta Gahm (Universiteit van Stockholm), beginnend met de zon in 1989

Wil je dat plekken zoals deze automatisch worden verteld? Bekijk hoe de AI-audiogids werkt, probeer de wandelaudiogids om steden te voet te verkennen, of lees meer op onze blog.