Warosza: kurort ewakuowany w ciągu trzech dni i porzucony na 45 lat

W mieście Famagusta, na wschodnim wybrzeżu Cypru, znajduje się dzielnica zwana Waroszą. W latach 70. XX wieku był to jeden z najmodniejszych kurortów Morza Śródziemnego — przyjeżdżały tu Elizabeth Taylor i Richard Burton, Brigitte Bardot, a wzdłuż plaży ciągnęły się dziesiątki wysokich hoteli. Dzielnicę nazywano „cypryjskim Las Vegas”.

Dziś w tych hotelach od ponad pół wieku nikt nie mieszka. Część z nich wciąż jest szczelnie zamknięta drutem kolczastym, a drzewa wyrastają przez balkony, na których niegdyś opalały się gwiazdy kina.

Złote lata

Na początku lat 70. Warosza była wizytówką cypryjskiego boomu turystycznego. Pas nadmorski był zabudowany wieżowcami stojącymi tuż przy plaży — według niektórych szacunków dzielnica przyjmowała więcej turystów niż reszta Cypru razem wzięta. Kręcono tu filmy, zatrzymywały się tu największe gwiazdy światowego kina, działały kasyna i kluby nocne dorównujące najlepszym europejskim kurortom.

20 lipca 1974 roku

20 lipca 1974 roku Turcja rozpoczęła operację wojskową na Cyprze. Mieszkańcy Waroszy — około 15 000 osób, niemal wszyscy Grecy cypryjscy — uciekli w panice, przekonani, że wrócą za kilka dni, gdy tylko ucichną walki. Ludzie wychodzili niemal z pustymi rękami, zostawiając otwarte na oścież domy i witryny sklepów wciąż pełne towaru.

Trzy dni później wojska tureckie zajęły miasto. Mieszkańcom nigdy nie pozwolono wrócić. Od tamtej pory Warosza pozostaje szczelnie zamknięta drutem kolczastym i opuszczona — pusta od ponad 45 lat.

Miasto zamrożone w czasie

Hotele, sklepy i mieszkania przetrwały dziesięciolecia nietknięte: witryny z 1974 roku, samochody stojące przy krawężnikach, zardzewiałe rowery. Palmy i drzewa wyrosły przez balkony i asfalt, zamieniając niegdyś tętniący życiem kurort w zarośnięte miasto-widmo. Sól, wilgoć i pół wieku bez jakiegokolwiek remontu zrobiły swoje — fasady się zawalają, a wnętrza budynków od dawna należą do przyrody.

Pół wieku za drutem kolczastym

Przez długi czas wejście do środka było niemożliwe — teren pilnowała turecka armia, a samo terytorium pozostawało przedmiotem jednego z najdłużej nierozwiązanych sporów terytorialnych w Europie. ONZ uznaje Waroszę za terytorium, do którego powinni móc wrócić jej dawni mieszkańcy, i wielokrotnie przyjmowała rezolucje domagające się zwrotu dzielnicy pod administrację ONZ oraz zakazujące zasiedlania jej przez kogokolwiek poza dawnymi mieszkańcami.

Częściowe otwarcie w 2020 roku

W 2020 roku tureckie i tureckocypryjskie władze częściowo otworzyły dla turystów część nadmorskiego pasa Waroszy — teraz można przejść wzdłuż ogrodzonej strefy i zobaczyć podniszczone wieżowce niemal w takim stanie, w jakim pozostawiono je prawie pół wieku temu. Decyzja wywołała ostrą krytykę ze strony Cypru, Grecji i ONZ, ponieważ była sprzeczna z wcześniejszymi rezolucjami Rady Bezpieczeństwa. Większa część miasta pozostaje zamknięta i strzeżona.

Ciekawostki

• Przed 1974 rokiem Warosza generowała znaczną część dochodów cypryjskiej turystyki — kurort nazywano „cypryjskim Las Vegas”
• Ewakuacja była tak pospieszna, że w niektórych mieszkaniach do dziś na stołach stoi zastawa, a w witrynach sklepów wciąż widać towary z 1974 roku
• ONZ przyjęła kilka rezolucji (w tym rezolucję Rady Bezpieczeństwa nr 550 z 1984 roku) zakazujących zasiedlania Waroszy przez kogokolwiek poza jej dawnymi mieszkańcami
• Otwarta dla zwiedzających część to tylko wąski pas wybrzeża; większość miasta pozostaje zamkniętą strefą wojskową
• Niektóre budynki są tak zniszczone, że wstęp do nich jest oficjalnie zakazany ze względów bezpieczeństwa